Anabilim Dalları

Felsefe Tarihi Anabilim Dalı

Türkiye’deki en eski felsefe kürsüsü olan Felsefe Tarihi Anabilim Dalı, felsefe tarihini ve oluşumunu metinler ve sorunlar çerçevesinde araştırır. Bu doğrultuda felsefe tarihinin evrelerini, bu evrelerin yazılma süreçlerini eleştirel bir gözle inceler. Felsefe tarihinin, özgün felsefe metinlerinden bağımsız ele alınamayacağı fikrini benimser. Felsefe tarihini felsefe metinleriyle birlikte onları olanaklı kılan sorunlar ve tartışmalar bağlamında inceleyen Felsefe Tarihi Anabilim Dalı, son yıllarda çağdaş felsefe konularını ve eleştirel politik felsefe çalışmalarını odağına almaktadır. Anabilim Dalında lisans düzeyinde verilen başlıca dersler şunlardır:

Presokratikler ve Platon, Eksen Çağlarda Bilgelikler ve Felsefe, Felsefede Yöntem I, Mitoloji, Politika ve Edebiyat, Politik Felsefe, Hukuk Felsefesi, Ütopyalar ve Distopyalar, Müzik ve Felsefe, Hermeneutik, Tarih Felsefesi, Principia Mathematica'ya Giriş, Sanat ve Felsefe, Eleştirel Kültür Felsefesi, Metafizik, Felsefe ve Mimarlık, Modern Felsefenin Oluşumu: Descartes, Leibniz, Spinoza, Edebiyat ve Felsefe, Kant ve Eleştirel Felsefe: Akıl ve Eylem, Spor Felsefesi, Fenomenoloji, Sinema ve Felsefe, Çağdaş Felsefe, 20.yy Felsefe Metinleri, Çağdaş Felsefe Sorunları.

Felsefe Tarihi Anabilim Dalı Başkanları:

  • Prof. Dr. Macit Gökberk (1908-1993)
  • Prof. Dr. Bedia Akarsu (1921-2016)
  • Prof. Dr. Nermi Uygur (1925-2005)
  • Prof. Dr. Teoman Duralı (1947-2021)
  • Prof. Dr. Cengiz Çakmak
Ortaçağ Felsefesi Tarihi Anabilim Dalı

Kuruluş:

Ortaçağ Felsefesi Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye’de ilk defa İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü bünyesinde 2020 yılında Prof. Dr. Ş. Teoman Duralı tarafından kurulmuştur.


Genel Bilgi:

Felsefe tarihi, başlangıcından günümüze yaklaşık 2500 yıllık bir süreci kapsamaktadır. Bu süreç kendi içerisinde Antikçağ felsefesi, Hellenistik felsefe, Ortaçağ felsefesi, İslam felsefesi, Modern felsefe, Alman ve İngiliz felsefeleri şeklinde dönemlere ayrılıp incelenmektedir. Her biri belirli bir uzmanlık gerektiren bu dönemler arasında adı geçen Ortaçağ felefesi, İS yaklaşık 500’lerden başlayıp 1500’lere değin uzanan ve Antikçağ felsefesinin Hıristiyanlık öğretisiyle harmanlandığı bir süreçtir. Bu süreç, neredeyse felsefe tarihinin en büyük kesitini teşkil etmektedir. Dolayısıyla Ortaçağ felsefesi, felsefenin beşiği antikçağ ile modern çağ arasındaki köpürüyü teşkil etmesi ve felsefi düşünüşün evrilip kırılma süreçlerini yansıtması bakımından, modern çağı, özellikle de Descartes, Spinoza ve sonrası filozofları kavrayabilmek için kritik bir öneme sahiptir.

Ortaçağ felsefesi akademik camiada özellikle son yıllarda rağbet görmeye başlamıştır. Bu rağbetin nedeni, söz konusu dönemlerin felsefe tarihi içerisindeki öneminin farkına varılması olduğu kadar, ilgili alanda uzmanlaşmaya duyulan ihtiyaçtır. Çünkü bu dönemin dil, kültür, tarih ve toplumsal yapılarıyla birlikte ele alınması, Klasik Yunanca ve Latince gibi felsefenin kaynak dillerine hâkim olunmasını, felsefe tarihine yön veren düşünce ve ekollerin daha derinlemesine ve bütüncül bir şekilde kavranmasını sağlamaktadır.

Amaç:

Ortaçağ Felsefesi Tarihi Anabilim Dalı’nın temel amacı, düşünce tarihinin en kritik noktalarından birini teşkil eden Ortaçağ felsefesi alanında uzmanlaşmayı sağlamak ve bu alanda akademik bilgi ve donanıma sahip uzmanlar yetişmesine ön ayak olmaktır. Bu çerçevede Klasik Yunanca ve Latince gibi felsefenin kaynak dilleri ve bu diller aracılığıyla ortaya konmuş temel metinleri merkeze alıp bu temel metinlerin tarihsel, toplumsal, kültürel, dinsel, vb. süreçler ekseninde okunmasına yoğunlaşmak, böylece felsefe eğitimine katkıda bulunmak, bütüncül bir bakış açısı kazandırarak Felsefe Bölümü öğrencilerini alanlarında daha donanımlı ve yetkin hale getirmek, söz konusu Anabilim Dalının hedefleri arasındadır.

Mantık Anabilim Dalı

Genel Bilgiler

Mantık, 1996 yılında bölüm olarak kurulmuş, 2000 yılında Felsefe Bölümü'ne bir Anabilim Dalı olarak katılmıştır.

Anabilim Dalımızın Amaçları

Anabilim Dalımızın kuruluş amaçları arasında teorik ve uygulamalı mantık alanlarında eğitim ve öğretim yapmak bulunmaktadır. Şimdilik bu amaç, elemanlar yetiştikçe ileride ulaşılacak bir hedef durumundadır. Şu anda öncelikle Felsefe Bölümü'ne ve ayrıca farklı Bölüm öğrencilerine lisans ve lisans üstü programı içinde dersler verilmektedir.

Mantık Anabilim Dalı'nın amaçları arasında, mantığın akademik ölçülerde öğrencilere aktarılması, öğretmenlik yapmak isteyen öğrencilerin lise müfredat programına hazırlanması, dil bilinci kazandırmak suretiyle eleştirel düşüncenin ilkelerinin tanıtılması ve felsefe öğrenimlerinde yardımcı olmak gibi hedefler bulunmaktadır.

Mantık Anabilim Dalı Başkanları:

Sistematik Felsefe Anabilim Dalı

Kuruluş:

Sistematik Felsefe Anabilim Dalı, İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nün köklü akademik yapısı içinde yer alan temel çalışma alanlarından biridir. İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü, Türkiye’de modern anlamda felsefe öğretiminin başladığı Darülfünun dönemine kadar uzanan bir geçmişe sahiptir ve 1933 Üniversite Reformu ile birlikte çağdaş üniversite yapısına dahil olmuştur. Bu tarihsel süreçte bölüm, Felsefe Tarihi, Sistematik Felsefe ve Mantık olmak üzere üç temel akademik birim olarak organize edilmiş ve Sistematik Felsefe, bu ilk akademik düzenlemeyle birlikte felsefi düşüncenin teorik temellerini irdeleyen bir disiplin olarak yer almıştır.

Zaman içinde akademik yapılanmada Mantık Anabilim Dalı ayrı bir birim olarak ayrılmış, Sistematik Felsefe Anabilim Dalı ise felsefenin temel kavram ve teorilerinin sistematik olarak ele alındığı entelektüel bir alan olarak varlığını sürdürmüştür. Bu özellikleriyle anabilim dalı, felsefi düşüncenin kavramsal derinliğini ve disiplinler arası tutarlılığını önceleyen bir akademik odak sağlar.


Genel Bilgi:

Sistematik Felsefe, felsefenin temel kavramlarının, kuramsal ilkelerinin ve düşünce sistemlerinin tutarlı ve kapsamlı bir şekilde incelenmesidir. Bu alan; ontoloji (varlık felsefesi), epistemoloji (bilgi felsefesi), bilim felsefesi, değerler ve ahlak felsefesi, dil ve mantık felsefesi gibi felsefenin ana disiplinlerini kapsamlı bir perspektifle ele alır.

İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü bünyesinde Sistematik Felsefe Anabilim Dalı, felsefi düşüncenin tarihsel arka planından bağımsızlaşmadan, çağdaş entelektüel akımlar ve teorik tartışmalarla birlikte felsefi disiplinler arası bir bakış açısı geliştirilmesine katkıda bulunur. Bu yönüyle anabilim dalı, yalnızca felsefe eğitimi almak isteyen öğrenciler için değil, aynı zamanda felsefi araştırma alanında derinleşmek isteyen akademisyen adayları için de önemli bir eğitim ve araştırma alanı sunar.

Sistematik Felsefe, teorik tutarlılık, kavramsal berraklık ve eleştirel analiz yetilerini geliştirmeyi hedefler. Bu bağlamda öğrenciler, hem klasik felsefi metinleri hem de çağdaş felsefi tartışmaları teorik bir çerçevede değerlendirme becerisi kazanır.


Amaç:

Sistematik Felsefe Anabilim Dalı’nın temel amacı, felsefenin ana kavramlarını sistematik ve teorik bir bakışla ele alabilen, eleştirel düşünme yetkinliğine sahip bireyler yetiştirmektir. Bu amaç doğrultusunda anabilim dalının hedefleri şunlardır:

Ontoloji, epistemoloji, bilim felsefesi, değerler felsefesi gibi temel felsefi alanlarda derinlemesine bilgi ve kavramsal farkındalık kazandırmak,

Öğrencilerin felsefi metinleri eleştirel okuma, analiz etme ve yorumlama yeteneklerini geliştirmek,


Disiplinler arası düşünme yöntemleriyle tutarlı felsefi argümanlar oluşturabilme becerisi sağlamak,

Akademik araştırma yapabilen ve kendi teorik perspektifini oluşturabilen bireyler yetiştirmektir.


Bu çerçevede Sistematik Felsefe Anabilim Dalı, öğrencilere hem tarihsel felsefi bağlamı kavrama hem de çağdaş teorik tartışmalarda yer alacak eleştirel yaklaşımlar geliştirme fırsatı sunar. 

Anabilim Dalı Başkanı: Prof. Dr. Nedim Yıldız

Türk-İslam Düşüncesi Tarihi Anabilim Dalı

Anabilim dalının tarihini, Dârulfünûn’da İzmirli İsmail Hakkı (1868-1946) tarafından verilen “İslam Felsefesi Tarihi” derslerine ve Babanzâde Ahmed Naim’in (1873-1934), İslam düşünce tarihine yoğun atıflar içeren “Metafizik” ve “Psikoloji” derslerine kadar geri götürmek mümkündür. 1933 Üniversite Reformu ile Dârulfünûn’un lağvedilip İstanbul Üniversitesi’nin kurulması ve 1935’te İzmirli İsmail Hakkı’nın emekli olmasından sonra, Anabilim Dalı’nın kapsamına giren konular, İstanbul Üniversitesi’nden ayrıldığı 27 Ekim 1960 tarihine kadar Hilmi Ziya Ülken (1901-1974) tarafından “Türk Tefekkür Tarihi” dersi çerçevesinde okutulmuştur. 30 Eylül 1971’de Nihat Keklik’in (dğ. 1926) gayretleriyle Felsefe Bölümü bünyesinde Türk-İslam Düşüncesi Tarihi Kürsüsü kurulmuş ve Nihat Keklik, emekli olduğu 22 Şubat 1991 tarihine kadar Anabilim Dalı’nın başkanı olarak görev yapmıştır. Bu tarihte üstlendiği anabilim dalı başkanlığını emekli olduğu 12 Mayıs 2012 tarihine kadar Mahmut Kaya sürdürmüştür.

Türk-İslam Düşünce Tarihi Anabilim Dalı, başta “felsefe” olmak üzere kelâm ve tasavvuf gibi İslam düşünce tarihinin başlıca entelektüel geleneklerinin klasik dönemlerinden Osmanlı’ya uzanan tarihlerini, problemlerini ve çağdaş Türk düşüncesinin meselelerini lisans ve lisansüstü derslerde ayrıntılı bir şekilde incelemeyi hedeflemektedir.

Anabilim Dalı Başkanı: Prof. Dr. Mehmet Cüneyt Kaya

Türkiye’deki en eski felsefe kürsüsü olan Felsefe Tarihi Anabilim Dalı, felsefe tarihini ve oluşumunu metinler ve sorunlar çerçevesinde araştırır. Bu doğrultuda felsefe tarihinin evrelerini, bu evrelerin yazılma süreçlerini eleştirel bir gözle inceler. Felsefe tarihinin, özgün felsefe metinlerinden bağımsız ele alınamayacağı fikrini benimser. Felsefe tarihini felsefe metinleriyle birlikte onları olanaklı kılan sorunlar ve tartışmalar bağlamında inceleyen Felsefe Tarihi Anabilim Dalı, son yıllarda çağdaş felsefe konularını ve eleştirel politik felsefe çalışmalarını odağına almaktadır. Anabilim Dalında lisans düzeyinde verilen başlıca dersler şunlardır:

Presokratikler ve Platon, Eksen Çağlarda Bilgelikler ve Felsefe, Felsefede Yöntem I, Mitoloji, Politika ve Edebiyat, Politik Felsefe, Hukuk Felsefesi, Ütopyalar ve Distopyalar, Müzik ve Felsefe, Hermeneutik, Tarih Felsefesi, Principia Mathematica'ya Giriş, Sanat ve Felsefe, Eleştirel Kültür Felsefesi, Metafizik, Felsefe ve Mimarlık, Modern Felsefenin Oluşumu: Descartes, Leibniz, Spinoza, Edebiyat ve Felsefe, Kant ve Eleştirel Felsefe: Akıl ve Eylem, Spor Felsefesi, Fenomenoloji, Sinema ve Felsefe, Çağdaş Felsefe, 20.yy Felsefe Metinleri, Çağdaş Felsefe Sorunları.

Felsefe Tarihi Anabilim Dalı Başkanları:

  • Prof. Dr. Macit Gökberk (1908-1993)
  • Prof. Dr. Bedia Akarsu (1921-2016)
  • Prof. Dr. Nermi Uygur (1925-2005)
  • Prof. Dr. Teoman Duralı (1947-2021)
  • Prof. Dr. Cengiz Çakmak

Kuruluş:

Ortaçağ Felsefesi Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye’de ilk defa İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü bünyesinde 2020 yılında Prof. Dr. Ş. Teoman Duralı tarafından kurulmuştur.


Genel Bilgi:

Felsefe tarihi, başlangıcından günümüze yaklaşık 2500 yıllık bir süreci kapsamaktadır. Bu süreç kendi içerisinde Antikçağ felsefesi, Hellenistik felsefe, Ortaçağ felsefesi, İslam felsefesi, Modern felsefe, Alman ve İngiliz felsefeleri şeklinde dönemlere ayrılıp incelenmektedir. Her biri belirli bir uzmanlık gerektiren bu dönemler arasında adı geçen Ortaçağ felefesi, İS yaklaşık 500’lerden başlayıp 1500’lere değin uzanan ve Antikçağ felsefesinin Hıristiyanlık öğretisiyle harmanlandığı bir süreçtir. Bu süreç, neredeyse felsefe tarihinin en büyük kesitini teşkil etmektedir. Dolayısıyla Ortaçağ felsefesi, felsefenin beşiği antikçağ ile modern çağ arasındaki köpürüyü teşkil etmesi ve felsefi düşünüşün evrilip kırılma süreçlerini yansıtması bakımından, modern çağı, özellikle de Descartes, Spinoza ve sonrası filozofları kavrayabilmek için kritik bir öneme sahiptir.

Ortaçağ felsefesi akademik camiada özellikle son yıllarda rağbet görmeye başlamıştır. Bu rağbetin nedeni, söz konusu dönemlerin felsefe tarihi içerisindeki öneminin farkına varılması olduğu kadar, ilgili alanda uzmanlaşmaya duyulan ihtiyaçtır. Çünkü bu dönemin dil, kültür, tarih ve toplumsal yapılarıyla birlikte ele alınması, Klasik Yunanca ve Latince gibi felsefenin kaynak dillerine hâkim olunmasını, felsefe tarihine yön veren düşünce ve ekollerin daha derinlemesine ve bütüncül bir şekilde kavranmasını sağlamaktadır.

Amaç:

Ortaçağ Felsefesi Tarihi Anabilim Dalı’nın temel amacı, düşünce tarihinin en kritik noktalarından birini teşkil eden Ortaçağ felsefesi alanında uzmanlaşmayı sağlamak ve bu alanda akademik bilgi ve donanıma sahip uzmanlar yetişmesine ön ayak olmaktır. Bu çerçevede Klasik Yunanca ve Latince gibi felsefenin kaynak dilleri ve bu diller aracılığıyla ortaya konmuş temel metinleri merkeze alıp bu temel metinlerin tarihsel, toplumsal, kültürel, dinsel, vb. süreçler ekseninde okunmasına yoğunlaşmak, böylece felsefe eğitimine katkıda bulunmak, bütüncül bir bakış açısı kazandırarak Felsefe Bölümü öğrencilerini alanlarında daha donanımlı ve yetkin hale getirmek, söz konusu Anabilim Dalının hedefleri arasındadır.

Genel Bilgiler

Mantık, 1996 yılında bölüm olarak kurulmuş, 2000 yılında Felsefe Bölümü'ne bir Anabilim Dalı olarak katılmıştır.

Anabilim Dalımızın Amaçları

Anabilim Dalımızın kuruluş amaçları arasında teorik ve uygulamalı mantık alanlarında eğitim ve öğretim yapmak bulunmaktadır. Şimdilik bu amaç, elemanlar yetiştikçe ileride ulaşılacak bir hedef durumundadır. Şu anda öncelikle Felsefe Bölümü'ne ve ayrıca farklı Bölüm öğrencilerine lisans ve lisans üstü programı içinde dersler verilmektedir.

Mantık Anabilim Dalı'nın amaçları arasında, mantığın akademik ölçülerde öğrencilere aktarılması, öğretmenlik yapmak isteyen öğrencilerin lise müfredat programına hazırlanması, dil bilinci kazandırmak suretiyle eleştirel düşüncenin ilkelerinin tanıtılması ve felsefe öğrenimlerinde yardımcı olmak gibi hedefler bulunmaktadır.

Mantık Anabilim Dalı Başkanları:

Kuruluş:

Sistematik Felsefe Anabilim Dalı, İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nün köklü akademik yapısı içinde yer alan temel çalışma alanlarından biridir. İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü, Türkiye’de modern anlamda felsefe öğretiminin başladığı Darülfünun dönemine kadar uzanan bir geçmişe sahiptir ve 1933 Üniversite Reformu ile birlikte çağdaş üniversite yapısına dahil olmuştur. Bu tarihsel süreçte bölüm, Felsefe Tarihi, Sistematik Felsefe ve Mantık olmak üzere üç temel akademik birim olarak organize edilmiş ve Sistematik Felsefe, bu ilk akademik düzenlemeyle birlikte felsefi düşüncenin teorik temellerini irdeleyen bir disiplin olarak yer almıştır.

Zaman içinde akademik yapılanmada Mantık Anabilim Dalı ayrı bir birim olarak ayrılmış, Sistematik Felsefe Anabilim Dalı ise felsefenin temel kavram ve teorilerinin sistematik olarak ele alındığı entelektüel bir alan olarak varlığını sürdürmüştür. Bu özellikleriyle anabilim dalı, felsefi düşüncenin kavramsal derinliğini ve disiplinler arası tutarlılığını önceleyen bir akademik odak sağlar.


Genel Bilgi:

Sistematik Felsefe, felsefenin temel kavramlarının, kuramsal ilkelerinin ve düşünce sistemlerinin tutarlı ve kapsamlı bir şekilde incelenmesidir. Bu alan; ontoloji (varlık felsefesi), epistemoloji (bilgi felsefesi), bilim felsefesi, değerler ve ahlak felsefesi, dil ve mantık felsefesi gibi felsefenin ana disiplinlerini kapsamlı bir perspektifle ele alır.

İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü bünyesinde Sistematik Felsefe Anabilim Dalı, felsefi düşüncenin tarihsel arka planından bağımsızlaşmadan, çağdaş entelektüel akımlar ve teorik tartışmalarla birlikte felsefi disiplinler arası bir bakış açısı geliştirilmesine katkıda bulunur. Bu yönüyle anabilim dalı, yalnızca felsefe eğitimi almak isteyen öğrenciler için değil, aynı zamanda felsefi araştırma alanında derinleşmek isteyen akademisyen adayları için de önemli bir eğitim ve araştırma alanı sunar.

Sistematik Felsefe, teorik tutarlılık, kavramsal berraklık ve eleştirel analiz yetilerini geliştirmeyi hedefler. Bu bağlamda öğrenciler, hem klasik felsefi metinleri hem de çağdaş felsefi tartışmaları teorik bir çerçevede değerlendirme becerisi kazanır.


Amaç:

Sistematik Felsefe Anabilim Dalı’nın temel amacı, felsefenin ana kavramlarını sistematik ve teorik bir bakışla ele alabilen, eleştirel düşünme yetkinliğine sahip bireyler yetiştirmektir. Bu amaç doğrultusunda anabilim dalının hedefleri şunlardır:

Ontoloji, epistemoloji, bilim felsefesi, değerler felsefesi gibi temel felsefi alanlarda derinlemesine bilgi ve kavramsal farkındalık kazandırmak,

Öğrencilerin felsefi metinleri eleştirel okuma, analiz etme ve yorumlama yeteneklerini geliştirmek,


Disiplinler arası düşünme yöntemleriyle tutarlı felsefi argümanlar oluşturabilme becerisi sağlamak,

Akademik araştırma yapabilen ve kendi teorik perspektifini oluşturabilen bireyler yetiştirmektir.


Bu çerçevede Sistematik Felsefe Anabilim Dalı, öğrencilere hem tarihsel felsefi bağlamı kavrama hem de çağdaş teorik tartışmalarda yer alacak eleştirel yaklaşımlar geliştirme fırsatı sunar. 

Anabilim Dalı Başkanı: Prof. Dr. Nedim Yıldız

Anabilim dalının tarihini, Dârulfünûn’da İzmirli İsmail Hakkı (1868-1946) tarafından verilen “İslam Felsefesi Tarihi” derslerine ve Babanzâde Ahmed Naim’in (1873-1934), İslam düşünce tarihine yoğun atıflar içeren “Metafizik” ve “Psikoloji” derslerine kadar geri götürmek mümkündür. 1933 Üniversite Reformu ile Dârulfünûn’un lağvedilip İstanbul Üniversitesi’nin kurulması ve 1935’te İzmirli İsmail Hakkı’nın emekli olmasından sonra, Anabilim Dalı’nın kapsamına giren konular, İstanbul Üniversitesi’nden ayrıldığı 27 Ekim 1960 tarihine kadar Hilmi Ziya Ülken (1901-1974) tarafından “Türk Tefekkür Tarihi” dersi çerçevesinde okutulmuştur. 30 Eylül 1971’de Nihat Keklik’in (dğ. 1926) gayretleriyle Felsefe Bölümü bünyesinde Türk-İslam Düşüncesi Tarihi Kürsüsü kurulmuş ve Nihat Keklik, emekli olduğu 22 Şubat 1991 tarihine kadar Anabilim Dalı’nın başkanı olarak görev yapmıştır. Bu tarihte üstlendiği anabilim dalı başkanlığını emekli olduğu 12 Mayıs 2012 tarihine kadar Mahmut Kaya sürdürmüştür.

Türk-İslam Düşünce Tarihi Anabilim Dalı, başta “felsefe” olmak üzere kelâm ve tasavvuf gibi İslam düşünce tarihinin başlıca entelektüel geleneklerinin klasik dönemlerinden Osmanlı’ya uzanan tarihlerini, problemlerini ve çağdaş Türk düşüncesinin meselelerini lisans ve lisansüstü derslerde ayrıntılı bir şekilde incelemeyi hedeflemektedir.

Anabilim Dalı Başkanı: Prof. Dr. Mehmet Cüneyt Kaya